Duidelijke fiets- en wandelroutes, een heldere zonering van natuur en recreatie, meer biodiversiteit; na veertig dienstjaren als stadspark richt de gemeente Amsterdam het Gaasperplaspark nieuw in - voor grotere bezoekersstromen én met sterke natuurwaarden. Ontworpen in co-creatie ontstaat in Zuidoost een park met bijzondere plekken voor mensen en dieren aan een route rondom de Gaasperplas.

Floriadeterreinen die stadspark of groengebied worden, het is een beproefde transitie. Het Amsterdamse Amstelpark is er een voorbeeld van, net als het Florapark in Zoetermeer. Ook het Gaasperplaspark in Zuidoost ontstond na een Floriade. Het verklaart de aanwezigheid van bijzondere inheemse en uitheemse planten en struiken in het stadspark, van bomen als de treurbeuk, bijenboom en zwarte walnoot. Die vegetatie stamt van de Floriade die in 1982 aan de noordkant van de Gaasperplas werd gehouden.

In het park dat na het evenement op het Floriadeterrein werd aangelegd bleef ook een deel van de layout van de wereldtuinbouwtentoonstelling overeind. De paden en lanen, de heuvels en de waterpartijen hier zijn een echo van de inrichting uit 1982. Het platanenplein, het Bastion en het planetariumgebouw, aangelegd en opgetrokken voor bezoekers van de Floriade, werden opgenomen in het Gaasperplaspark - net als het berkeneiland, de taxodiumhagen en de contouren van een aantal Floriadetuinen.

Toekomstbestendig park
De gemeente Amsterdam voert in afstemming met de beheerder Groengebied Amstelland (GGA) momenteel de herinrichting uit van de noordzijde van het Gaasperplaspark - het vroegere Floriadeterrein - en een deel van de oostkant. De herinrichting heeft meerdere doelen, vertelt Projectmanager Groen Sebastiaan Weijer van het gemeentelijk Ingenieursbureau. Samen met Projectmanager Groen Clara Belt, ook werkzaam bij het Ingenieursbureau, begeleidt hij de herinrichting van het stadspark. Weijer: “De ambitie van de gemeente is om het park beter te verbinden met omliggende gebieden, geschikt te maken voor meer bezoekers en meer verschillende soorten recreatie te faciliteren. Daarbij versterken we tegelijkertijd de natuurwaarden en de biodiversiteit in het park.”

Park op leeftijd
Hoofd Ontwerp Openbare Ruimte Frans Boots is namens de gemeentelijke directie Ruimte en Duurzaamheid betrokken bij de herinrichting. Boots onderstreept dat het park dat na de Floriade werd aangelegd dringend toe is aan een opknapbeurt: “Dit is een ingreep voor de komende decennia. Het park is op leeftijd gekomen.” Als voorbeeld haalt Boots de parkentree bij metrohalte Gaasperplas aan: “Vanaf het metroplein liep een pad met een boog naar het platanenplein, dat van veraf te zien was. Vandaar ging het naar het Bastion, met vrije blik op de Gaasperplas. In veertig jaar tijd is dat beeld sterk gewijzigd. De route was dichtgegroeid en vanaf het pad naar het Bastion verdween het zicht op het water door overwoekerde bosschages.”

Toegankelijk en veilig
Wie het entreegebied nu bezoekt kan zien wat de gemeente en GGA met de herinrichting voor ogen staat. Er ligt een nieuw en breed asfaltpad dat in een rechte lijn naar het platanenplein voert. Het platanenplein is van veraf weer goed te zien; het groen is teruggesnoeid en gerooid. Clara Belt: “Ook bij het Bastion hebben we het uitzicht hersteld, daar is door snoeien en rooien de plas weer zichtbaar. Dat helpt bij de oriëntatie en geeft een veilig gevoel. Met de nieuwe entree etaleren we goed de oorspronkelijke elementen van het park. Hier voelt het Gaasperplaspark niet meer als een klein en besloten groengebied, maar als een groot stadspark.”

Kralensnoer
Ook de infrastructuur van het Gaasperplaspark wordt verbeterd. In de toekomst maakt een nieuw fietspad een volle ronde rondom de Gaasperplas. Aan de binnenkant van die fietsroute loopt een nieuw wandelpad - net als het fietspad dicht bij het water. Die twee samen vormen een ‘snoer’ waaraan de gemeente een aantal ‘kralen’ legt; bijzondere plekken met afwisselend recreatieve of natuurfuncties. Frans Boots: “Zo krijgt het Gaasperplaspark een goede routing met logische lijnen, langs mooie plekken. En er ontstaat een betere aansluiting op omliggende gebieden. Met de kralen kunnen we het gebruik van het park ook beter reguleren, met meer reuring op bepaalde routes en locaties, en ruimtes specifiek voor recreatie, struinen en natuur.”

Een van die kralen of bijzondere plekken is het nieuwe zwemstrand tegenover het Bastion. Het is deze zomer geopend. Het zwemstrand is een van de speerpunten uit de Ontwikkelingsstategie voor het Gaasperplaspark. Die speerpunten zijn: de aanpak van de entree, de herinrichting van het voormalige Floriadeterrein, de verbetering van de infrastructuur, onderzoek naar de mogelijkheden van zelfbeheer van het groen door omwonenden, onderzoek naar mogelijkheden voor extra zwemplekken en de verbetering van de bestaande subentrees.

Natuurwaarden
Uit de participatie bleek dat veel mensen de natuurbeleving in de Gaasperplaspark belangrijk vinden. Ook de gemeente hecht daaraan belang. In het ontwerp voor de herinrichting zie je dat terug in de aandacht voor natuurwaarden en biodiversiteit, vertelt Frans Boots: “We verbreden de soortenrijkdom aan bomen en struiken en daarmee ook de leefgebieden voor dieren. De ringslang is in het Gaasperplaspark al te vinden. We richten het park nu ook in voor nieuwe doelsoorten; de bunzing, de nachtegaal, de wilde bij en de grootoorvleermuis.”

In het noordelijke deel van het park is de beplanting het meest gevarieerd, botanisch en uitheems. Boots: “Elders gaan we meer inheemse soorten toevoegen. Daarnaast creëren we meer beschutting voor dieren. We zorgen voor meer diversiteit in de struikgewassen en leggen eco-bosjes aan, plekken van zo’n vijftig vierkante meter groot met een combinatie van struiken en hoge bomen zoals eik, kers en den. Die diversiteit is aantrekkelijk voor insecten, vogels en zoogdieren.”

Voor de aanleg van de paden en de verbetering van de soortenrijkdom zijn in het Gaasperplaspark 225 bomen gekapt, waarvan 198 vergunningplichtig. Sebastiaan Weijer: “Veel van die bomen zijn zaailingen. Door extensief beheer groeien deze snel uit tot nieuwe bomen. Daardoor ontstaat een eensoortig bomenbestand met relatief beperkte natuurwaarde. We planten 390 nieuwe, verschillende bomen en dunnen ook de begroeiing onder sommige bomen uit. Hierdoor krijgen planten en struiken meer ruimte om te groeien. Dat is goed voor de biodiversiteit, de dieren die al in het park leven en de nieuwe soorten waarvoor we het park herinrichten.”

Eind 2026 worden de werkzaamheden in het noord- en oostzijde van het Gaasperplaspark afgerond. De resterende delen van het park worden op een later tijdstip aangepakt.

Samenwerken
De eerste ideeën over de herinrichting van het Gaasperplaspark ontstonden in 2018 en werden ontwikkeld in samenwerking met bewoners en andere belanghebbenden. Sebastiaan Weijer: “Bij de participatie waren vijfentwintig meedenkers inhoudelijk betrokken, een afspiegeling van heel Amsterdam; bewoners, campingeigenaren, sportverenigingen. Een klankbordgroep monitorde het participatieproces kritisch. Onder begeleiding van adviesbureau Stroom en het projectteam kwamen we een jaar lang één keer per maand samen, om te denken over en te tekenen aan het ontwerp voor de Gaasperplas. Hier ontstond het concept van het snoer en de kralen.”