De Diemerscheg strekt zich aan de oostkant van de stad uit van het Flevopark in Amsterdam-Oost tot aan de Vecht in Muiden en Weesp en van het IJmeer tot aan het zuidelijkste puntje van het Gaasperplasgebied.
Meer ruimte voor recreatie en natuur
Groene kamers
in de Diemerscheg
Tekst: Hans Fuchs
Fotografie: Anne Reinke
In de Diemerscheg zetten de grote opgaven flink druk op de ruimte. Dat vraagt om regie op natuurbehoud en -beheer. Aan de hand van acht ontwikkelprincipes versterkt en verbindt de Projectgroep Diemerscheg de bijzondere natuur- en cultuurlandschappen in de scheg - en schept ruimte voor recreatie. In zes projecten is dat zichtbaar.
De energietransitie en de woningbouwopgave, klimaatadaptatie en CO2-reductie, herstel van biodiversiteit; de grote ruimtelijke opgaven vragen om plek - in de stad, maar ook in het landschap. De Tilburgse hoogleraar Joks Janssen muntte in 2021 de term ‘wederombouw’ om te illustreren hoe groot de ruimteclaims van die opgaven in het landschap zijn.
Ook in de Diemerscheg spelen die opgaven - en zetten daar meer druk op de ruimte dan in de zeven andere scheggen van Amsterdam. In de scheg ligt infrastructuur, staan elektriciteitsvoorzieningen en wordt gewoond. De A1 en de A9 doorsnijden de scheg, de spoorlijnen van Amsterdam naar Utrecht, Almere en Hilversum lopen door het gebied, net als het Amsterdam-Rijnkanaal en de veenstromen Gaasp en Diem. Tussen IJmeer en Amsterdam-Rijnkanaal staat de elektriciteitscentrale Diemen van Vattenfall - met daarnaast twee hoogspanningsstations van Tennet. In de Bloemendalerpolder tussen A1 en spoor zijn woningen gebouwd, aan de andere kant van de snelweg ligt woongebied De Krijgsman.
Lelijk eendje, bijzondere natuur
Al die ingrepen in de Diemerscheg leverden het gebied al eens de roep op het ‘lelijke eendje’ onder de scheggen te zijn. Maar in de Diemerscheg liggen ook bijzondere natuurlandschappen - ‘groene kamers’ als het Diemerbos, de Diemer Vijfhoek en de Oeverlanden langs Gaasp en Diem - en cultuurlandschappen zoals de Stelling van Amsterdam en de Hollandse Waterlinies, het historische Flevopark en de vestingsteden Weesp en Muiden. De Diemerscheg bezit daarnaast buitengewone ecologische waarden; het landschap maakt de sprong van het IJsselmeer naar natte lage veengronden. De waterrijke Diemerscheg ligt aan de vogelroute van Scandinavië naar Zuid-Afrika; in het voorjaar en het najaar landen talloze trekvogels in de scheg om te fourageren en te rusten. De ringslang is in de Diemerscheg vaste bewoner, net als de ijsvogel, de boommarter en recent de zeearend en de bever.
Acht ontwikkelprincipes
Sinds 2020 onderzoeken de gemeenten Amsterdam, Diemen en Gooise Meren samen met Staatsbosbeheer, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en Recreatieschap Groengebied Amstelland hoe de grote opgaven in de Diemerscheg verenigd kunnen worden met behoud en herstel van de bijzondere natuurlandschappen en cultuurhistorie in deze scheg - inclusief ruimte voor recreatie. Deze zes partijen hebben zich verenigd in de Stuurgroep en Projectgroep Diemerscheg.
Namens Diemen en Amsterdam zitten Anke Pet en Marja van Nieuwkoop in de projectgroep. Pet is Beleidsmedewerker Ruimtelijke Ontwikkeling/ Natuur en Recreatie van de gemeente Diemen. Van Nieuwkoop is strategische beleidsadviseur bij Ruimte en Duurzaamheid in Amsterdam. Zij is ook voorzitter van de projectgroep. Pet en Van Nieuwkoop adviseren hun gemeentelijke bestuurders over de toekomst van de scheg. De projectgroep formuleerde in 2021 acht ontwikkelprincipes voor de Diemerscheg, opgenomen in de Beheer- en ontwikkelstrategie uit 2021. Daarnaast initieerde de projectgroep de afgelopen jaren meerdere projecten in het gebied.
De ontwikkelprincipes zijn richtinggevend voor de toekomst van het natuurbehoud en -beheer in de Diemerscheg. Als overkoepelend doel noemt Anke Pet het behoud van de kwaliteit van het groen en het behouden en versterken van de landschappelijke waarden: “Inzet is om de overgebleven cultuurhistorische en natuurgebieden in de Diemerscheg aan elkaar te rijgen als groene kamers, allemaal verschillend van beleving, en daarnaast specifieke plekken en routes te scheppen voor recreatie. Zo krijgt het gebied meer betekenis voor de mensen eromheen.”
Ecologische verbindingen in de Diemerscheg.
Vos op één van de loopplanken van de ecologische verbinding (gefotografeerd met cameraval door Tauw bv).
Op twee locaties in de Diemerscheg voert Staatsbosbeheer een pilot uit met nat klimaatbos. (Foto Staatsbosbeheer)
Natuurpilot
De ontwikkelprincipes voor de Diemerscheg geven ook richting aan de zes projecten in het gebied. Staatsbosbeheer voert vanaf dit jaar op twee locaties in de voormalige Gemeenschapspolder een pilot ‘nat klimaatbos’ uit - in de moeraskern van het Diemerbos en in een bosperceel langs het Amsterdam-Rijnkanaal. De pilot moet de vraag beantwoorden of in de Diemerscheg een groter en natter broekbos mogelijk is. Anke Pet: “In deze polder is sprake van bodemdaling; in het verleden is het waterpeil verlaagd. Gevolg; de veenbodem breekt af en daarbij komt veel CO2 vrij.”
Op beide locaties verhoogt Staatsbosbeheer het waterpeil met enkele centimeters, om de effecten te onderzoeken op bodemdaling en CO2-uitstoot. De projectgroep kijkt ook naar de effecten op de natuurwaarden en op het beheer; hoe blijft het gebied geschikt voor recreatie? Pet: “Als het werkt willen we die vernatting uitrollen, als dat nog kan; veel terreinen in de Diemerscheg hebben al een bestemming.” Vanuit het Groene Hart volgt men de pilot met belangstelling: daar zijn meer gebieden waar dit voorbeeld opgevolgd zou kunnen worden. De pilot heeft een looptijd van drie jaar.
De schansen van Weesp (Unesco Werelderfgoed) werden hersteld.
De recreatieve fietsronde langs erfgoed en natuur van de Diemerscheg.
Ecologische verbindingen
Sinds 2025 is er ook een dertig kilometer lange fietsroute door de Diemerscheg. De fietstocht zet de water- en dijkstructuren in de scheg in als dragende landschapsboulevards. De fietsroute loopt door de verschillende landschappen en stadsparken, langs historische forten van de Hollandse Waterlinies en door de vestingstadjes Muiden en Weesp. De schansen van Weesp werden hersteld, er is een Natuurboulevard 2.0 aangelegd en in de toekomst krijgt de Diem mogelijk een natuurinclusief strandje. Ook is de communicatie over de scheg versterkt en er is een gemeenschappelijke website (www.diemerscheg.nl).
Het aanleggen van ecologische verbindingen tussen een aantal groene kamers van de Diemerscheg werd in 2023 afgerond. Die verbindingen bestaan onder andere uit stenen en struiken voor beschutting en geleiding, en loopplanken over sloten. Sindsdien kunnen dieren zich in de scheg beter verplaatsen. Wildcamera’s en sporenonderzoek registreren welke dieren de verbindingen gebruiken en hoe vaak ze dat doen. Marja van Nieuwkoop: “Recent heeft zich in de Diemerscheg een otter gevestigd - zelfstandig, dankzij de ecologische verbindingen en door goed natuurbeheer.”
Samenwerken
In de Projectgroep Diemerscheg werken partijen samen met soms uiteenlopende belangen. Hoe is het samenwerken georganiseerd? Marja van Nieuwkoop: “Binnen de projectgroep zijn de partijen gelijkwaardig en is sprake van een gemeenschappelijk belang; we gaan hier voor de scheg! Dit zorgt voor meer eenheid - met oog voor de deelbelangen.” Wat daarbij helpt zijn de korte lijnen binnen de stuurgroep en de projectgroep, aldus Anke Pet - en de openheid onderling ‘als het ingewikkeld wordt’. Als voorbeeld noemt Pet netbeheerder Tennet: “Die zit in dit gebied niet voor de natuur. Als Tennet in de scheg plannen heeft, zetten wij daar als projectgroep een goed voorstel voor natuurbehoud en -compensatie tegenover.”
Pet en Van Nieuwkoop onderstrepen het belang van een gemeenschappelijke visie op de Diemerscheg, ook over de projectgroep heen. Zo’n gedeelde visie helpt om coherent tegen ontwikkelingen in de Diemerscheg aan te kijken. Anke Pet: “In het gebied verandert veel. Daarover moeten we in gesprek blijven; wat zijn de gevolgen van veranderingen, wat willen wij en anderen met deze scheg? Dat vraagt om een breed gedeelde visie op de toekomst van de Diemerscheg.”
Inmiddels geniet Marja van Nieuwkoop van een welverdiend pensioen.
Lees meer op diemerscheg.nl
in de Diemerscheg
Groene kamers
Meer ruimte voor recreatie en natuur
De Diemerscheg strekt zich aan de oostkant van de stad uit van het Flevopark in Amsterdam-Oost tot aan de Vecht in Muiden en Weesp en van het IJmeer tot aan het zuidelijkste puntje van het Gaasperplasgebied.
Tekst: Hans Fuchs
Fotografie: Anne Reinke
In de Diemerscheg zetten de grote opgaven flink druk op de ruimte. Dat vraagt om regie op natuurbehoud en -beheer. Aan de hand van acht ontwikkelprincipes versterkt en verbindt de Projectgroep Diemerscheg de bijzondere natuur- en cultuurlandschappen in de scheg - en schept ruimte voor recreatie. In zes projecten is dat zichtbaar.
De energietransitie en de woningbouwopgave, klimaatadaptatie en CO2-reductie, herstel van biodiversiteit; de grote ruimtelijke opgaven vragen om plek - in de stad, maar ook in het landschap. De Tilburgse hoogleraar Joks Janssen muntte in 2021 de term ‘wederombouw’ om te illustreren hoe groot de ruimteclaims van die opgaven in het landschap zijn.
Ook in de Diemerscheg spelen die opgaven - en zetten daar meer druk op de ruimte dan in de zeven andere scheggen van Amsterdam. In de scheg ligt infrastructuur, staan elektriciteitsvoorzieningen en wordt gewoond. De A1 en de A9 doorsnijden de scheg, de spoorlijnen van Amsterdam naar Utrecht, Almere en Hilversum lopen door het gebied, net als het Amsterdam-Rijnkanaal en de veenstromen Gaasp en Diem. Tussen IJmeer en Amsterdam-Rijnkanaal staat de elektriciteitscentrale Diemen van Vattenfall - met daarnaast twee hoogspanningsstations van Tennet. In de Bloemendalerpolder tussen A1 en spoor zijn woningen gebouwd, aan de andere kant van de snelweg ligt woongebied De Krijgsman.
Lelijk eendje, bijzondere natuur
Al die ingrepen in de Diemerscheg leverden het gebied al eens de roep op het ‘lelijke eendje’ onder de scheggen te zijn. Maar in de Diemerscheg liggen ook bijzondere natuurlandschappen - ‘groene kamers’ als het Diemerbos, de Diemer Vijfhoek en de Oeverlanden langs Gaasp en Diem - en cultuurlandschappen zoals de Stelling van Amsterdam en de Hollandse Waterlinies, het historische Flevopark en de vestingsteden Weesp en Muiden. De Diemerscheg bezit daarnaast buitengewone ecologische waarden; het landschap maakt de sprong van het IJsselmeer naar natte lage veengronden. De waterrijke Diemerscheg ligt aan de vogelroute van Scandinavië naar Zuid-Afrika; in het voorjaar en het najaar landen talloze trekvogels in de scheg om te fourageren en te rusten. De ringslang is in de Diemerscheg vaste bewoner, net als de ijsvogel, de boommarter en recent de zeearend en de bever.
Acht ontwikkelprincipes
Sinds 2020 onderzoeken de gemeenten Amsterdam, Diemen en Gooise Meren samen met Staatsbosbeheer, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en Recreatieschap Groengebied Amstelland hoe de grote opgaven in de Diemerscheg verenigd kunnen worden met behoud en herstel van de bijzondere natuurlandschappen en cultuurhistorie in deze scheg - inclusief ruimte voor recreatie. Deze zes partijen hebben zich verenigd in de Stuurgroep en Projectgroep Diemerscheg.
Namens Diemen en Amsterdam zitten Anke Pet en Marja van Nieuwkoop in de projectgroep. Pet is Beleidsmedewerker Ruimtelijke Ontwikkeling/ Natuur en Recreatie van de gemeente Diemen. Van Nieuwkoop is strategische beleidsadviseur bij Ruimte en Duurzaamheid in Amsterdam. Zij is ook voorzitter van de projectgroep. Pet en Van Nieuwkoop adviseren hun gemeentelijke bestuurders over de toekomst van de scheg. De projectgroep formuleerde in 2021 acht ontwikkelprincipes voor de Diemerscheg, opgenomen in de Beheer- en ontwikkelstrategie uit 2021. Daarnaast initieerde de projectgroep de afgelopen jaren meerdere projecten in het gebied.
De ontwikkelprincipes zijn richtinggevend voor de toekomst van het natuurbehoud en -beheer in de Diemerscheg. Als overkoepelend doel noemt Anke Pet het behoud van de kwaliteit van het groen en het behouden en versterken van de landschappelijke waarden: “Inzet is om de overgebleven cultuurhistorische en natuurgebieden in de Diemerscheg aan elkaar te rijgen als groene kamers, allemaal verschillend van beleving, en daarnaast specifieke plekken en routes te scheppen voor recreatie. Zo krijgt het gebied meer betekenis voor de mensen eromheen.”
Ecologische verbindingen in de Diemerscheg.
Vos op één van de loopplanken van de ecologische verbinding (gefotografeerd met cameraval door Tauw bv).
Op twee locaties in de Diemerscheg voert Staatsbosbeheer een pilot uit met nat klimaatbos. (Foto Staatsbosbeheer)
Natuurpilot
De ontwikkelprincipes voor de Diemerscheg geven ook richting aan de zes projecten in het gebied. Staatsbosbeheer voert vanaf dit jaar op twee locaties in de voormalige Gemeenschapspolder een pilot ‘nat klimaatbos’ uit - in de moeraskern van het Diemerbos en in een bosperceel langs het Amsterdam-Rijnkanaal. De pilot moet de vraag beantwoorden of in de Diemerscheg een groter en natter broekbos mogelijk is. Anke Pet: “In deze polder is sprake van bodemdaling; in het verleden is het waterpeil verlaagd. Gevolg; de veenbodem breekt af en daarbij komt veel CO2 vrij.”
Op beide locaties verhoogt Staatsbosbeheer het waterpeil met enkele centimeters, om de effecten te onderzoeken op bodemdaling en CO2-uitstoot. De projectgroep kijkt ook naar de effecten op de natuurwaarden en op het beheer; hoe blijft het gebied geschikt voor recreatie? Pet: “Als het werkt willen we die vernatting uitrollen, als dat nog kan; veel terreinen in de Diemerscheg hebben al een bestemming.” Vanuit het Groene Hart volgt men de pilot met belangstelling: daar zijn meer gebieden waar dit voorbeeld opgevolgd zou kunnen worden. De pilot heeft een looptijd van drie jaar.
De schansen van Weesp (Unesco Werelderfgoed) werden hersteld.
De recreatieve fietsronde langs erfgoed en natuur van de Diemerscheg.
Ecologische verbindingen
Sinds 2025 is er ook een dertig kilometer lange fietsroute door de Diemerscheg. De fietstocht zet de water- en dijkstructuren in de scheg in als dragende landschapsboulevards. De fietsroute loopt door de verschillende landschappen en stadsparken, langs historische forten van de Hollandse Waterlinies en door de vestingstadjes Muiden en Weesp. De schansen van Weesp werden hersteld, er is een Natuurboulevard 2.0 aangelegd en in de toekomst krijgt de Diem mogelijk een natuurinclusief strandje. Ook is de communicatie over de scheg versterkt en er is een gemeenschappelijke website (www.diemerscheg.nl).
Het aanleggen van ecologische verbindingen tussen een aantal groene kamers van de Diemerscheg werd in 2023 afgerond. Die verbindingen bestaan onder andere uit stenen en struiken voor beschutting en geleiding, en loopplanken over sloten. Sindsdien kunnen dieren zich in de scheg beter verplaatsen. Wildcamera’s en sporenonderzoek registreren welke dieren de verbindingen gebruiken en hoe vaak ze dat doen. Marja van Nieuwkoop: “Recent heeft zich in de Diemerscheg een otter gevestigd - zelfstandig, dankzij de ecologische verbindingen en door goed natuurbeheer.”
Samenwerken
In de Projectgroep Diemerscheg werken partijen samen met soms uiteenlopende belangen. Hoe is het samenwerken georganiseerd? Marja van Nieuwkoop: “Binnen de projectgroep zijn de partijen gelijkwaardig en is sprake van een gemeenschappelijk belang; we gaan hier voor de scheg! Dit zorgt voor meer eenheid - met oog voor de deelbelangen.” Wat daarbij helpt zijn de korte lijnen binnen de stuurgroep en de projectgroep, aldus Anke Pet - en de openheid onderling ‘als het ingewikkeld wordt’. Als voorbeeld noemt Pet netbeheerder Tennet: “Die zit in dit gebied niet voor de natuur. Als Tennet in de scheg plannen heeft, zetten wij daar als projectgroep een goed voorstel voor natuurbehoud en -compensatie tegenover.”
Pet en Van Nieuwkoop onderstrepen het belang van een gemeenschappelijke visie op de Diemerscheg, ook over de projectgroep heen. Zo’n gedeelde visie helpt om coherent tegen ontwikkelingen in de Diemerscheg aan te kijken. Anke Pet: “In het gebied verandert veel. Daarover moeten we in gesprek blijven; wat zijn de gevolgen van veranderingen, wat willen wij en anderen met deze scheg? Dat vraagt om een breed gedeelde visie op de toekomst van de Diemerscheg.”
Inmiddels geniet Marja van Nieuwkoop van een welverdiend pensioen.
Lees meer op diemerscheg.nl