Van de voordeur tot in de scheggen; met groen maakt de gemeente Amsterdam de stad gezonder en socialer, klimaatadaptief en biodivers. Zo staat het in de gemeentelijke Groenvisie 2020 – 2050 en het Plan Rigoureus vergroenen. Beleidsadviseurs Geertje Wijten en Niek Bosch van de Directie Ruimte en Duurzaamheid vertellen hoe de gemeente werkt aan een groenere stad - en waar je die al kunt zien.

Meer dan vijftig procent van de Amsterdamse publieke ruimte is groen. De stad telde begin 2025 bij elkaar opgeteld 5.350 hectare openbaar groen - recreatief groen, buurtgroen en natuurlijk groen. Dat Amsterdam zo groen is schrijft Niek Bosch toe aan de planningstraditie van Amsterdam: “Daarin nam groen altijd een prominente plek in.” Bosch is als beleidsadviseur binnen Ruimte en Duurzaamheid betrokken bij het groen in de hoofdstad en is secretaris van de TAC, de Technische Adviescommissie Hoofdgroenstructuur. Ze verwijst naar de scheggen rondom Amsterdam: “Die zijn al in het Algemeen Uitbreidingsplan van 1934 geïntroduceerd door Cornelis van Eesteren en Jakoba Mulder. Een luxe die weinig andere steden kennen.”

In de Omgevingsvisie Amsterdam 2050 is de traditie van de ‘compacte stad’ doorgezet, vertelt Bosch: “Nog steeds is het een bewuste beleidskeuze om in te breiden en te verdichten in de bestaande stad, en de woningbouwopgave niet op te lossen in het groen rond de stad. Die groene basis willen we vasthouden. Aan de verdichting van Amsterdam verbinden we een stevige vergroeningsopgave om het leefklimaat in de stad aantrekkelijk te houden.”

1 - 0 voor
Ondanks alle nieuwe woningbouw neemt de hoeveelheid groen in de stad sinds 2022 bijna niet af. Geertje Wijten schrijft dat toe aan de invoering van groennormen, de uitvoering van de Groenvisie en de Hoofdgroenstructuur. Wijten is strategisch beleidsadviseur bij de Directie Ruimte en Duurzaamheid en was projectleider van de gemeentelijke Groenvisie 2020 - 2050 die in 2020 verscheen: “Om het bestaande groen ook voor de komende generaties veilig te stellen heeft Amsterdam al sinds 2003 het instrument van de Hoofdgroenstructuur. Die beschermt de belangrijkste groengebieden in en om de stad tegen verstedelijking, zoals stadsparken, volkstuinen, sportparken en ecologische verbindingszones.”

In 2011 werd de Hoofdgroenstructuur verankerd in de Structuurvisie Amsterdam 2040, die inzet op een duurzame stad. Wijten: “De afgelopen acht jaar bouwen we met meer aandacht voor groen, daarvoor ontbrak dat vaak in de plannen. Sinds 2020 werkt de gemeente aan de hand van de Groenvisie 2020 - 2050 aan het groen. Eind 2025 verscheen het Plan Rigoureus vergroenen dat een uitwerking is van de Omgevingsvisie en aangeeft wat minimaal nodig is om de doelen in 2050 te halen. Met dergelijk beleid sta je wat betreft je groenopgave met 1 - 0 voor.

Kwaliteitsverbetering
Volgens Niek Bosch zou zonder de Hoofdgroenstructuur stadsbreed veel meer openbaar groen verdwenen zijn: “Amsterdam bouwt niet in de Hoofdgroenstructuur - en als dit in uitzonderlijke gevallen toch noodzakelijk is, vraagt dat om instemming van de gemeenteraad. Dat gebeurt hooguit twee tot drie keer per jaar. We hebben hiermee een stevig instrument in handen, uniek in Nederland.” Dankzij het beschermingsregime wordt ook geïnvesteerd in groen, vertelt Bosch: “Dat gebeurt op basis van wensen - de resultaten uit het Grote Groen onderzoek - en uit noodzaak: ‘Welk park is ‘aan de beurt’ om gerenoveerd te worden vanuit onderhoud en beheer?’.”

Ook demografische ontwikkelingen spelen een rol, aldus Bosch: “Bijvoorbeeld wanneer groen intensiever gebruikt gaat worden.” Daarbij gaat het volgens Bosch voornamelijk om kwaliteitsverbetering van bestaand groen.

Nieuwe waarden: de Groenvisie
In de Groenvisie 2020 – 2050 staan nieuwe waarden voor het groen centraal. Groen draagt in de stad niet alleen bij aan klimaatadaptatie en biodiversiteit, maar wordt ook ingezet voor een gezonde leefomgeving en sociaal welzijn. Dat maakt de stad beter, stelt de Groenvisie. De stad wordt ‘een prettiger plek om te leven, […] socialer, ecologisch sterker en duurzamer’.

De Groenvisie verscheen na de reorganisatie van de gemeente, vertelt Geertje Wijten: “Voorheen zat het groenbeleid en -beheer bij de stadsdelen. Na de reorganisatie in 2016 waarin de taken van de stadsdelen werden gecentraliseerd, werd het het een centrale gemeentelijke opgave. Op dat moment ontstond het besef dat een overkoepelende visie op het groen ontbrak, een focus voor de lange termijn. Dat was in de tijd dat ook de aandacht groter werd voor klimaatadaptatie en biodiversiteit. Met de Groenvisie is er meer aandacht voor de vraag hoe je met groen in de stad omgaat, welke waarden en functies je er aan kunt koppelen.”

Rigoureus vergroenen
In het kielzog van de Omgevingsvisie ontwikkelde de gemeente Amsterdam het Plan Rigoureus vergroenen, in 2025 aangenomen door het College. Dat ‘rigoureus vergroenen’ is één van de vijf strategische keuzes in de Omgevingsvisie 2050. “Waar de Groenvisie het beleid neerzet, levert het Plan Rigoureus Vergroenen de data voor de uitvoering”, vertelt Wijten: “Over hoeveel nieuw groen hebben we het hier eigenlijk - en wat voor soort groen, en waar? We zijn na de Groenvisie vijf jaar verder, allerlei projecten zijn gestart; was dat het juiste groen op de juiste plek?” De data in het Plan Rigoureus Vergroenen maken de opgaven concreter en zorgen voor bewustzijn en begrip, aldus Wijten: “Rigoureus vergroenen draagt bij aan het besef dat we groen zo kunnen inpassen dat het wél kan.”

Integraal samenwerken
In de stad zijn momenteel meer dan tweehonderd groenprojecten in voorbereiding en uitvoering, veelal samen met bewoners, vertelt Geertje Wijten. Ze noemt onder andere het IJ-oeverpark, Park Sporenburg, het Hondsrugpark, groot onderhoud in bestaande parken en buurtgroenprojecten. Dergelijke projecten vragen om integraal samenwerken, stelt Wijten: “Waar projecten ontstaan vanuit een integrale, multifunctionele aanpak, komen de dingen samen.” Wijten verwijst naar het Brasapark, gebouwd door het Rijk op het dak van de Gaasperdammertunnel en daarna door de gemeente overgenomen. Het park verbindt de omliggende wijken, heeft sportfaciliteiten, een beleeftuin en een inclusieve speelplaats, en wordt toegevoegd aan de hoofdgroenstructuur. Wijten noemt ook het Postzegelparkje op de Nieuwezijds Voorburgwal; aangelegd in het hart van de stad, midden op straat, in een stenige omgeving, ontstaan uit een samenwerking tussen diverse gemeentelijke directies en met omwonenden.

Grotere bomen, mogelijk een stadsbos
Wie over vijfentwintig jaar door de stad Amsterdam wandelt, loopt volgens Niek Bosch en Geertje Wijten door meer en ander groen dan nu. Volgens het tweetal is de Amsterdamse hoofdgroenstructuur in 2050 groter en robuuster, compleet met groene routes die parken, volkstuinen, sportparken, begraafplaatsen en landschap verbinden. Er is minder plek voor de auto en meer ruimte voor ontmoeten en spelen. De volkstuinen zijn nog aantrekkelijker voor een breder publiek om in te recreëren. De bomenlanen in Nieuw West, ideaal voor vleermuizen, staan er nog steeds, maar de bomen zijn groter en bieden extra schaduw, net als elders in de stad. Langs en over de grachten zijn veel kademuren en bruggen natuurinclusief ingericht. Er wordt in de stad ook meer natuurinclusief gebouwd en gerenoveerd. En mogelijk heeft Amsterdam er in 2050 een stadsbos bij; het wordt genoemd in de Groenvisie 2020 – 2050. Op de locatie wordt nog gestudeerd.